 |
||
|
Adının Kaynağı Boyabat kelimesinin ne anlama geldiği konusunda elimizde bir tek merhum Bekir BAŞOĞLU’nun araştırma yapmış olduğunu ve Boyabat kelimesinin anlamı hakkında bir kaç görüş öne sürdüğünü görüyoruz. Bunlardan uzun ova, kokulu ova ve boyalı ova olarak kitabında bahsediyor. Bu konuda daha sonra hiçbir araştırma yapılmadığını gördüm. Bir eksiklik olarak gördüğüm bu konuyu Boyabatlı biri olarak incelemeye ve değerli büyüğümüz Bekir BAŞOĞLU’ nun görüşünü ileriye taşımaya çalışacağım. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümünden öğrenci iken Osmanlıca dersini veren hocamız bize özellikle Şemsettin Sami’nin yazmış olduğu Kamus-i Türk-i (Türkçe Sözlük) adlı eseri kullandırmıştı. Ayrıca yardımcı kitap olarak Ferit DEVELLİOĞLU’ nun Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Sözlük isimli eserinden yararlanmamızı söylemişti. Bende bu konuyu incelerken bu eserlerden yararlandım. Bazen sıkıcı bazen bilimsel anlatım yapacağız ama başka türlü bu konuyu izah edemeyiz.( H.K.) Boyabat kelimesinin anlamını araştırırken öncelikle bu ismi kimler takmış olabilir diye düşünebiliriz. Muteber tarihi kaynaklarda Boyabat yöresi 1084 yılında Emir Karatekin tarafından Selçuklu Türklerinin eline geçmiş ancak 1. Haçlı Seferi neticesinde tekrar Bizanslıların eline geçmiş ve bu bölge yüz yılı aşan bir sürede Türk-Bizans mücadelesine sahne olmuş ve nihayetinde 1214 yılında tamamiyle Selçuklu Türkler’inin eline geçmiştir. Biz bu bilgileri Prof.Dr. Osman TURAN’ın Selçuklular Zamanında Türkiye isimli eserinden öğreniyoruz. O zaman büyük bir olasılıkla bu isimi de Selçuklu Türkleri vermiştir.Selçuklu Türkleri’ nin resmi dili Farsça’ dır. Farsça, Türkçe gibi Altay –Ural dil ailesinden değil, Hint-Ari dil ailesindendir. Selçuklu Türklerinin devamı olan Osmanlı Türkleri ise Türkçe, Arapça ve Farsça karışımı olan ve adına Osmanlıca (Eski Türkçe) denilen dili kullanmışlardır. Buradan anladığımıza göre biz bu kelimeyi incelemek için elimizde Selçuklu Türklerine ait kaynaklar bulunmadığı için bu konuyu Osmanlı Türklerine ait kaynaklardan ve Türkçe, Arapça ve Farsça dillerinden yani Osmanlıca’dan (Eski Türkçe) yararlanacağız.
Boyabat kelimesini incelemek için önce
birkaç Osmanlıca kuralını öğrenmemiz lazım geliyor.
Bunların ilki (
Bugün Boyabat olarak okuduğumuz veya
kabul ettiğimiz kelime acaba Osmanlıca yada Eski Türkçe
ile nasıl yazılıyordu bunu öğrenmek için eski belge ve
tapulara başvurdum. Eski belgeler ve tapularda yani
Sened’i Hakanilerde (Padişah Tapusu) kelime şu şekilde (
Şimdi ilk kelime olan ( Yukarıda okuduğumuz kelimelerin anlamlarını incelemek için sırasıyla sözlüklere baktığımızda bu kelimelerden boy, böy, buy, buyı(a) ve abad kelimelerinin anlamlı olduğunu görüyoruz. Şimdi sırayla bu kelimelerin ne anlamı taşıdıklarını ve hangi dilden olduklarını ve cinslerini inceleyelim. Önce Rumi tarihle 1317 Miladi tarihle 1901 yılı basımlı Şemseddin Sami’nin Kamus-i Türk-i adlı eserine bakalım;
boy (
böy ( uzun ayaklı bir cins zehirli örümcek
buy ( koku,rayiha (rayiha – koku,buy [ Türkçe’ de yalnız iyi kokular hakkında kullanılmıştır ] )
abad ( 1- şen, mamur ( harab olmayan) 2- ( Türkiyat’ da [Türkçe ’de ] mahal [yer] ve mekan ve bir şeyin kesiratda [ çokluk, fazlalalık ] bulunduğunu gösterir.) Sonra 1986 basımlı Ferit Develioğlu’ nun Osmanlıca – Türkçe Ansiklopedik Lugat adlı eserine bakalım; buy – Farsça – isim 1 – koku buya – Farsça – isim 1 – güzel kokulu abad – Farsça – sıfat 1 – mamur,şen,bayındır abad – Farsça – edat 1 – eklendiği yere çokluk ve fazlalalık bildirir Artık kelimelerin ayrı ayrı anlamlarını bulduğumuza göre bu iki kelimeyi bir araya getirerek bütününde ne anlam taşıyabileceğini inceleyelim. Bu iki kelimeyi sırayla birleştirelim. Boy ve abad (sıfat) kelimeleri; 1 / boy + abad – uzun mamur(bayındır) 2 / boy + abad – yüksek mamur(bayındır) 3 / boy + abad – hacimli mamur(bayındır) 4 / boy + abad – oymak(oba) mamur(bayındır) Boy ve abad (edat ) kelimeleri; 5 / boy + abad – çok uzun, upuzun 6 / boy + abad – çok yüksek, ulu, erişilmez 7 / boy + abad – çok iri, heybetli 8 / boy + abad – çok oymak olan yer,fazla oba bulunması Burada büy kelimesini kullanamayız zira bu bölgede zehirli örümcek değil zehirli bir hayvan bile yoktur. 9 / buy + abad – kokulu mamur(bayındır) 10 / buy + abad – çok kokulu 11 / buya + abad – güzel kokan mamur(bayındır) 12 / buya + abad – çok güzel kokan Yukarıda Boyabat kelimesinin kökü olabilecek tam on iki adet anlam bulduk. Bu yaptığımıza fakültede paleografya yani eski dil çalışması denirdi. Ben fakültede okurken bu tür çalışmaları özellikle Osmanlıca dersinde çok yaptım. Yine aynı yolu izledim. Bu kelimenin sonu olan abad kelimesi Farsça’dır. Selçukluların resmi dilinin Farsça olduğunu söylemiştik. Boyabat ilk önce Selçukluların denetimine girdiğini biliyoruz. Türkçe de abad kelimesinin çokluk ve fazlalık bildiren ek olduğunu öğrendiğimize göre büyük ihtimalle arkasına geldiği kelimeye çokluk bildiren anlamında kullanılmış olabilir. İlk kelimeyi boy okursak Türkçe, buy yada buya okursak Farsça olduğunu gördük. Burada yine iki ihtimal var. Yani kelime ya Türkçe + Farsça ya da Farsça + Farsça olarak söylenmiştir. Selçukluların resmi dili Farsça olsa da, bu isimi verenler her iki dili de kullanmış olabilirler. Sonuç olarak şunu söyleyeceğim. Yukarıda ki on iki adet anlamdan hangisi hoşunuza giderse onu kullanabilirsiniz. Ben şahsen çok heybetli ve çok güzel kokan anlamlarını beğendim. Bunun sebebi ise bana göre Türkiye’nin en heybetli ve güzel kalesi bizim kalemizdir. Ayrıca kaleye çıkanlar bilir kalemiz çok güzel kekik kokar. Son karar tabiî ki her zaman olduğu gibi çok sevgili Boyabat halkınındır. Ben burada sadece bu konudaki bilgilerimi aktardım. Saygılarımı sunarım. Kaynakça:
Hazırlayan: Hakkı KÜÇÜKBAŞ
|
||
 |
||
) vav harfi Osmanlıca’da v,o,ö,u ve ü harflerine ve
bazen vo,vö,vu ve vü okunuşuna karşılık
gelmektedir.İkincisi ise (
)
ye harfi Osmanlıca’da y,ı ve i harflerine ve bazen yı ve
yi okunuşuna karşılık gelmektedir. 
)
yazılıyordu. Burada bir diğer Osmanlıca kuralı
hatırlatalım, bir kelimenin sonundaki (
)
bu şekilde yazılmış olsaydı bu iki kelime bitişik
okunacaktı. Demek ki ye harfi şu şekilde(
)
ve bugün boy diye okuduğumuz kelime Eski Türkçe ile
nasıl okunur bakalım. Eski Türkçe ile okunuşlar
sırasıyla şöyledir ; boy, böy, buy,büy, boyı, böyi, buyi
ve büyi şeklindedir.İkinci kelime olan (
)
ve bugün abat diye okuduğumuz kelime Eski Türkçe ile
abad olarak okunur.